{"id":3102,"date":"2022-02-18T15:20:14","date_gmt":"2022-02-18T15:20:14","guid":{"rendered":"https:\/\/www.mna100.ie\/?post_type=centenary-moments&#038;p=3102"},"modified":"2022-02-18T15:20:16","modified_gmt":"2022-02-18T15:20:16","slug":"tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath","status":"publish","type":"centenary-moments","link":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/centenary-moments\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\/","title":{"rendered":"Tabhairt ar L\u00e1imh Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath"},"content":{"rendered":"\n<p>D\u00e9anann mna100.ie, i gcomhar le <a href=\"https:\/\/www.ria.ie\/\">hAcadamh R\u00edoga na h\u00c9ireann<\/a>, com\u00f3radh c\u00e9ad bliain ar Thabhairt ar L\u00e1imh Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath, ceann de na himeachta\u00ed is suntasa\u00ed agus cuimhneach\u00e1n t\u00e1bhachtach i gCl\u00e1r Dheich mBliana na gCuimhneach\u00e1n do 2022.<\/p>\n\n\n\n<p>Is iad an <a href=\"https:\/\/www.ria.ie\/kate-omalley\">Dr Kate O&#8217;Malley<\/a> agus an <a href=\"https:\/\/www.ria.ie\/publication-authors\/john-gibney\">Dr John Gibney<\/a> comh\u00fadair an fhoilseach\u00e1in is d\u00e9ana\u00ed de chuid Acadamh R\u00edoga na h\u00c9ireann <em>The Handover: Dublin Castle and the British Withdrawal from Ireland, 1922<\/em>. Sa ph\u00edosa seo, roinnimid sleachta as an leabhar seo, agus d\u00edr\u00edmid ar chuid de na mn\u00e1 a bh\u00ed i l\u00e1thair i gCaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath an 16 Ean\u00e1ir agus na mn\u00e1 sin a r\u00e9itigh an bealach don \u2018Tabhairt ar L\u00e1imh\u2019.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00edreoimid ar na mn\u00e1 a bh\u00ed i gCaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath an 16 Ean\u00e1ir 1922. Fosta\u00edodh go leor ban ina r\u00fanaithe, mar chuid de Riarach\u00e1n na Breataine i gCaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath agus, chomh maith leis sin bh\u00edodar ceangailte le Rialtas Sealadach nua na h\u00c9ireann. Ina measc seo bh\u00ed <strong><a href=\"https:\/\/www.dib.ie\/biography\/mason-derrig-sinead-jenny-a5495#:~:text=Mason%20(Derrig)%2C%20Sin%C3%A9ad%20('Jenny')%20(,Catherine%20Mason%20(n%C3%A9e%20Merron).&amp;text=She%20died%203%20April%201991,6%20St%20Helen's%20Road%2C%20Booterstown.\">Sin\u00e9ad Mason<\/a><\/strong>, R\u00fana\u00ed Pearsanta Michael Collins, agus seans maith go raibh s\u00ed i l\u00e1thair ar l\u00e1 ar Tugadh an Caisle\u00e1n ar L\u00e1imh.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00e9anaimid pr\u00f3if\u00edli\u00fa ar chuid de na mn\u00e1 a bh\u00ed mar chuid de St\u00e1tseirbh\u00eds na Breataine lena n-\u00e1ir\u00edtear, <strong><a href=\"https:\/\/www.dib.ie\/biography\/mernin-elizabeth-lily-little-gentleman-a5800\">Lily Mernin<\/a><\/strong>, a thabharfadh Michael Collins <em>&#8216;Little Gentleman,<\/em>&#8216; mar leasainm uirthi, agus bh\u00ed s\u00ed mar ghearr-chl\u00f3scr\u00edobha\u00ed sa rann\u00f3g faisn\u00e9ise i gCaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath le linn an fheachtais ar son an neamhsple\u00e1chais. Chuir Lily Mernin a beatha i mbaol go minic agus \u00ed ag smuigle\u00e1il doicim\u00e9ad agus ag roinnt eolais. D\u2019fhan a r\u00f3l faoi r\u00fan le linn a saoil, ach t\u00e1 a sc\u00e9al ina ioml\u00e1ine tagtha chun solais le hobair staraithe ar n\u00f3s an Ollaimh Marie Coleman, Ollscoil na Banr\u00edona, B\u00e9al Feirste, a bhfuil a beathaisn\u00e9is scr\u00edofa aici don <em>Dictionary of Irish Biography<\/em> (DIB), tionscadal de chuid Acadamh R\u00edoga na h\u00c9ireann.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00e9anaimid doicim\u00e9ad\u00fa ar r\u00f3l na ngn\u00e1thshaighdi\u00fair\u00ed, agus l\u00e9ir\u00edtear ina gcuid comhad pinsin seirbh\u00edse m\u00edleata a rannph\u00e1irt\u00edocht sna himeachta\u00ed ba ch\u00fais leis an Tabhairt ar L\u00e1imh, daoine cos\u00fail le <strong>Annie Mary Smith<\/strong> (n\u00e9e Brennan). Bh\u00ed Annie Mary Smith ina faisn\u00e9iseoir laistigh d\u2019fhoireann Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath agus thug s\u00ed an t-eolas a fuair s\u00ed do Michael Collins agus \u00e9 ina Sti\u00farth\u00f3ir Faisn\u00e9ise ag an IRA.<\/p>\n\n\n\n<p>Breathn\u00f3imid ar na mn\u00e1 a d\u2019oibrigh laistigh de strucht\u00fair Dh\u00e1il \u00c9ireann (go minic gan ph\u00e1) nuair a bh\u00ed s\u00e9 ina eagra\u00edocht thoirmiscthe. Nuair a f\u00f3gra\u00edodh an Sos cogaidh fosta\u00edodh roinnt ban a bh\u00ed ag obair sa sc\u00e1th-rialtas, agus d\u2019oibrigh l\u00edon beag acu leis an Rialtas Sealadach, agus n\u00edos d\u00e9ana\u00ed i Saorst\u00e1t na h\u00c9ireann. D\u2019oibrigh go leor acu ar bhonn sealadach agus n\u00edor tugadh post buan d\u00f3ibh go dt\u00ed 1932.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"657\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/MSP34REF23407_23Annie-Smith-002-657x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2941\" srcset=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/MSP34REF23407_23Annie-Smith-002-657x1024.jpg 657w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/MSP34REF23407_23Annie-Smith-002-192x300.jpg 192w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/MSP34REF23407_23Annie-Smith-002-768x1198.jpg 768w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/MSP34REF23407_23Annie-Smith-002-985x1536.jpg 985w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/MSP34REF23407_23Annie-Smith-002-1313x2048.jpg 1313w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/MSP34REF23407_23Annie-Smith-002-scaled.jpg 1641w\" sizes=\"auto, (max-width: 657px) 100vw, 657px\" \/><figcaption><em><a href=\"http:\/\/mspcsearch.militaryarchives.ie\/docs\/files\/\/PDF_Pensions\/R7\/MSP34REF23407%20Annie%20Smith\/MSP34REF23407%20Annie%20Smith.pdf\">Sliocht as comhad Pinsean Seirbh\u00edse M\u00edleata de chuid Annie May Smith (n\u00e9e Brennan). An Baili\u00fach\u00e1n Pinsean Seirbh\u00edse M\u00edleata, MSP34REF23407. Le caoinchead \u00f3n gCartlann Mh\u00edleata.<\/a><\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"634\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/13A_Minute_HandoverAcceptanceMissing-TAOIS_3_S1_0001_crop-634x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2999\" srcset=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/13A_Minute_HandoverAcceptanceMissing-TAOIS_3_S1_0001_crop-634x1024.jpg 634w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/13A_Minute_HandoverAcceptanceMissing-TAOIS_3_S1_0001_crop-186x300.jpg 186w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/13A_Minute_HandoverAcceptanceMissing-TAOIS_3_S1_0001_crop-768x1241.jpg 768w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/13A_Minute_HandoverAcceptanceMissing-TAOIS_3_S1_0001_crop-951x1536.jpg 951w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/13A_Minute_HandoverAcceptanceMissing-TAOIS_3_S1_0001_crop-1268x2048.jpg 1268w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/13A_Minute_HandoverAcceptanceMissing-TAOIS_3_S1_0001_crop-scaled.jpg 1585w\" sizes=\"auto, (max-width: 634px) 100vw, 634px\" \/><figcaption><br><em>Miontuairisc gan d\u00e1ta ag cur s\u00edos ar na taifid scr\u00edofa a bhain le haistri\u00fa Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath i m\u00ed Ean\u00e1ir 1922. Tugtar suntas do Sheila Murphy sa doicim\u00e9ad seo. NAI, Roinn an Taoisigh, TSCH\/3\/S2159\/1; Le caoinchead \u00f3 Chartlann N\u00e1isi\u00fanta na h\u00c9ireann<\/em>.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Casaimid ar an st\u00e1tseirbh\u00edseach<strong><a href=\"https:\/\/www.dib.ie\/biography\/murphy-sheila-geraldine-mary-a6099\"> Sheila Murphy<\/a><\/strong>, ceithre bliana is fiche d\u2019aois, a bh\u00ed mar chuid d\u2019fhoireann Dh\u00e1il \u00c9ireann a d\u2019oibrigh i Roinn an Uachtar\u00e1in, in oifig Uachtar\u00e1n an Rialtais Shealadaigh agus n\u00edos d\u00e9ana\u00ed sa Roinn Gn\u00f3tha\u00ed Eachtracha. Ba \u00ed an taidhleoir mn\u00e1 ba th\u00e1bhachta\u00ed \u00ed faoi dheireadh a gairmr\u00e9ime in 1964 de r\u00e9ir mar a scr\u00edobh an Dr <a href=\"https:\/\/www.ria.ie\/michael-kennedy\">Michael Kennedy<\/a>, Eagarth\u00f3ir Feidhmi\u00fach\u00e1in agus ceannaire ar an tsraith <a href=\"https:\/\/www.difp.ie\/\"><em>Documents on Irish Foreign Policy<\/em> <\/a>de chuid an AR\u00c9.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"678\" src=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/UN7460299_28b_-1024x678.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3022\" srcset=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/UN7460299_28b_-1024x678.jpg 1024w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/UN7460299_28b_-300x199.jpg 300w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/UN7460299_28b_-768x508.jpg 768w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/UN7460299_28b_.jpg 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Le feice\u00e1il anseo \u00f3 chl\u00e9 go deas, ag cruinni\u00fa de chuid 3\u00fa Coiste (S\u00f3isialta, Daonn\u00falach agus Cult\u00fair) an Chomhthion\u00f3il Ghinear\u00e1lta t\u00e1: (deasc tosaigh) Tamar Shoham-Sharon, Uasal, \u00f3n Iosrael; Sheila Murphy, as \u00c9irinn; Bedia Afnan Uasal, \u00f3n Iar\u00e1ic; agus an tUasal R. Sumarjo, \u00f3n Indin\u00e9is. (deasc ar ch\u00fal) an tUasal Gustav Vlahov, \u00f3n I\u00fagslaiv; an tUasal Mohammed Al-Haifi, as \u00c9imin; Elena Lara, as Veinis\u00e9ala; Tomas G. Brena, as Uragua; agus an Seanad\u00f3ir William F. Knowland, as na St\u00e1it Aontaithe.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>D\u00e9anaimid tr\u00e1cht freisin ar fhreagairt beirt bhan a chuir in aghaidh glacadh leis na hAirteagail Chomhaontaithe idir an Bhreatain Mh\u00f3r agus \u00c9ire. <a href=\"https:\/\/www.dib.ie\/biography\/clarke-kathleen-caitlin-bean-ui-chleirigh-a1707\">Kathleen Clarke<\/a> TD a chuir a smaointe i l\u00e1thair maidir le Tabhairt ar L\u00e1imh Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath mar r\u00fan i Halla na Cathrach ina r\u00f3l mar Chomhairleoir Shinn F\u00e9in ar Bhardas Bhaile \u00c1tha Cliath, agus <a href=\"https:\/\/www.dib.ie\/biography\/gifford-grace-evelyn-a3463\">Grace Plunkett<\/a> a bhfuil a cart\u00fan i gcl\u00f3 thuas. D\u00e9anann Frances Clarke cur s\u00edos ar shaol na mn\u00e1 seo ina cuid iontr\u00e1lacha sa <em>Dictionary of Biography <\/em>de chuid an AR\u00c9.<\/p>\n\n\n\n<p>Ar deireadh, cuims\u00edmid pl\u00e9 ar \u00e1it na mban i dtuairisci\u00fa preasa na Breataine ar an Tabhairt ar L\u00e1imh leis an <a href=\"https:\/\/www.tcd.ie\/trinitylongroomhub\/people\/project-staff.php\">Dr Elspeth Payne.<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Ar dt\u00fas, chun ruda\u00ed a chur i gcomhth\u00e9acs \u00e9igin, roinnimid roinnt sleachta as <em><a href=\"https:\/\/www.ria.ie\/handover-dublin-castle-and-british-withdrawal-ireland-1922\">The Handover: Dublin Castle and the British withdrawal from Ireland, 1922<\/a><\/em> , leis an Dr John Gibney agus an Dr Kate O\u2019Malley, ina dtugtar l\u00e9argas cuimsitheach d\u00fainn ar an tr\u00e9imhse seo in\u00e1r stair:<\/p>\n\n\n\n<p>An 16 Ean\u00e1ir 1922 seo leanas barrtheideal an <em>Freeman\u2019s Journal,<\/em> a bh\u00ed leagtha amach thar leathanach ar fad: \u2018Titeann Caisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath tar \u00e9is seacht gc\u00e9ad bliain faoi l\u00e9igear.\u2019 Bh\u00ed Rialtas na Breataine in \u00c9irinn lonnaithe i gCaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath, agus mar sin ba mhaith ba l\u00e9ir do l\u00e9itheoir\u00ed nuacht\u00e1in na maidine sin a th\u00e1bhachta\u00ed is a bh\u00ed an m\u00e9id a tuairisc\u00edodh a bh\u00ed le tarl\u00fa ann an 16 Ean\u00e1ir 1922 agus d\u00f3ibh si\u00fad a d\u2019\u00e9ist leis an nuacht \u00f3 lucht d\u00edolta nuacht\u00e1in amuigh ar na sr\u00e1ideanna.<\/p>\n\n\n\n<p>Is \u2018ionadaithe de chuid n\u00e1isi\u00fan na h\u00c9ireann\u2019 iad comhalta\u00ed an Rialtais Shealadaigh nua a bheidh ag \u2018d\u00e9ile\u00e1il leis an gce\u00e1rta maorlathais sin \u2026 agus le m\u00edrial\u00fa\u2019 \u2018de r\u00e9ir mhianta mhuintir na h\u00c9ireann\u2019 agus a \u2018chuirfidh deireadh go deo le h\u00e9ag\u00f3racha rialtas an Chaisle\u00e1in, mar dhea.\u2019 Tar \u00e9is an Chonartha a bheith curtha i bhfeidhm, b&#8217;\u00e9igean do na Briotanaigh, a bh\u00ed ag imeacht, cumhacht a thabhairt uathu do na h\u00c9ireannaigh.<\/p>\n\n\n\n<p>In 1921-22 bh\u00ed \u00c9ire ina chuid fhoirmi\u00fail den R\u00edocht Aontaithe seachas d\u2019impireacht na Breataine, ach bh\u00ed gn\u00e9ithe den tsl\u00ed ina riala\u00edodh \u00ed, agus sa chaoi a rialaigh institi\u00faid\u00ed na Breataine \u00ed, chomh maith leis an dearcadh a bh\u00ed ag na Briotanaigh iad f\u00e9in uirthi, a bh\u00ed n\u00edos cos\u00fala leo si\u00fad a fuarthas in \u00e1iteanna eile san Impireacht; ina theannta sin, ba iad na gealltanais don Impireacht, agus sa saol iarchogaidh i gcoitinne, a mh\u00fanlaigh na beala\u00ed a d\u2019fhreagair na Briotanaigh do r\u00e9abhl\u00f3id na h\u00c9ireann. N\u00edorbh \u00ed \u00c9ire an t-aon fhadhb impiri\u00fail a bh\u00ed os comhair na Breataine i ndiaidh an Ch\u00e9ad Chogaidh Dhomhanda. Tharla an rud c\u00e9anna san \u00c9igipt, \u00e1it ar thosaigh an r\u00e9abhl\u00f3id in 1919 ag an am c\u00e9anna le cogadh na Saoirse in \u00c9irinn agus, n\u00ed nach ionadh, tharraing s\u00e9 go leor aird sna nuacht\u00e1in \u00c9ireannacha agus d\u00e1 bharr sin chonaic n\u00e1isi\u00fanaithe na h\u00c9ireann cos\u00falachta\u00ed leis an ngn\u00edomha\u00edocht r\u00e9abhl\u00f3ideach agus an cur faoi chois a bh\u00ed ag tarl\u00fa ansin.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"639\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/Cairo-Demonstrations1919-639x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2944\" srcset=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/Cairo-Demonstrations1919-639x1024.jpg 639w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/Cairo-Demonstrations1919-187x300.jpg 187w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/Cairo-Demonstrations1919-768x1231.jpg 768w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/Cairo-Demonstrations1919-958x1536.jpg 958w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/Cairo-Demonstrations1919.jpg 1170w\" sizes=\"auto, (max-width: 639px) 100vw, 639px\" \/><figcaption>Mn\u00e1 na h\u00c9igipte i mbun l\u00e9irsithe le linn na r\u00e9abhl\u00f3ide. L\u00e9irsithe Cairo 1919 mideastimage.com le f\u00e1il ag: commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cairo-Demonstrations1919.jpg<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>D\u00edr\u00edodh aird an domhain ar an India freisin in 1919, \u00e1it a tharla <a href=\"https:\/\/www.rte.ie\/centuryireland\/index.php\/articles\/feature-the-amritsar-massacre-13-april-1919\">Sl\u00e9acht Amritsar<\/a> in Punjab. Bh\u00ed an tionchar c\u00e9anna ag an gcur faoi chois a rinne an Bhreatain san India choil\u00edneach ar an r\u00e9 n\u00e1isi\u00fanach Indiach agus a bh\u00ed in \u00c9irinn i ndiaidh \u00c9ir\u00ed Amach na C\u00e1sca. Ba \u00e9 streachailt an neamhsple\u00e1chais san India an ceann ba choitianta a bh\u00ed nasctha le streachailt na h\u00c9ireann agus le linn an nao\u00fa haois d\u00e9ag agus an fichi\u00fa haois buna\u00edodh go leor nasc idir an d\u00e1 ghluaiseacht, go h\u00e1irithe ag gn\u00edomhaithe mn\u00e1. Le haghaidh tuilleadh l\u00e9itheoireachta f\u00e9ach an t-alt seo de chuid <a href=\"https:\/\/www.historyireland.com\/irish-women-activists-struggle-indian-independence\/\">History Ireland<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Ar ais i mBaile \u00c1tha Cliath i m\u00ed Ean\u00e1ir 1922, bh\u00ed c\u00faram pr\u00e1inneach ar Rialtas nua na h\u00c9ireann, a bh\u00ed ag fanacht chun dul i mbun seirbh\u00edse, an Rialtas Sealadach a bhunaigh an Conradh, bh\u00ed c\u00faram orthu taisteal go Caisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath \u2013 \u00e1it a raibh an coimpl\u00e9asc foirgneamh a chuimsigh riail na Breataine in \u00c9irinn \u2013 agus smacht a ghlacadh ar an riarach\u00e1n a bh\u00ed lonnaithe ann. N\u00ed raibh na sonra\u00ed maidir leis an mbealach a tharl\u00f3dh s\u00e9 seo soil\u00e9ir: \u2018N\u00ed fios an mbeidh aistri\u00fa foirmi\u00fail \u00fadar\u00e1is oscailte don phreas n\u00f3 an mbeidh s\u00e9 ina \u00f3c\u00e1id phr\u00edobh\u00e1ideach den chuid is m\u00f3. Ar aon n\u00f3s, n\u00ed bheidh ann ach rud oifigi\u00fail.&#8217; <em>The Irish Times,<\/em> 16 Ean\u00e1ir 1922.<\/p>\n\n\n\n<p>Bh\u00ed an Caisle\u00e1n suite taobh thiar den chrosbhealach idir Sr\u00e1id an D\u00e1ma agus Sr\u00e1id Sheoirse, in aice leis an gceantar tr\u00e1cht\u00e1la thart ar Shr\u00e1id an D\u00e1ma (ina raibh \u00e1rachas agus bainc\u00e9ireacht ollmh\u00f3r le feice\u00e1il) agus bh\u00ed imeall thiar an cheantair miond\u00edola suite thimpeall ar shiopa\u00ed ardleibh\u00e9il Shr\u00e1id Grafton. Bh\u00ed Sr\u00e1id Dawson ar an imeall thoir, agus mar sin bheadh ar an Rialtas Sealadach dul tr\u00edd an d\u00e1 cheantar chun dul go dt\u00ed an Caisle\u00e1n agus ar ais. Bh\u00ed na sluaite bailithe le ch\u00e9ile in aice leis an gCaisle\u00e1n go luath an mhaidin sin, c\u00e9 nach raibh siad cinnte c\u00e9n t-am a mbeadh an \u00f3c\u00e1id ar si\u00fal. Rinne P\u00f3il\u00edneacht Cathrach Bhaile \u00c1tha Cliath an tr\u00e1cht a sti\u00faradh sa chomharsanacht. Baineadh sreang dheilgneach \u00f3 na beala\u00ed isteach chuig an gCaisle\u00e1n agus taobh istigh den choimpl\u00e9asc bh\u00ed cuid de na sc\u00e1ile\u00e1in chanbh\u00e1is, a cuireadh in airde chun foirgnimh an Chaisle\u00e1in a choinne\u00e1il as radharc, \u00e1 mbaint anuas.<\/p>\n\n\n\n<p>Bh\u00ed an Cl\u00f3s \u00cdochtarach l\u00e1n le lucht preasa, f\u00f3rsa\u00ed sl\u00e1nd\u00e1la agus teaghlaigh na n-oifigeach, a tuairisc\u00edodh go rabhadar ag fanacht go fiosrach, agus ar Shr\u00e1id an D\u00e1ma agus Sr\u00e1id na Parlaiminte th\u00e1inig m\u00e9ad\u00fa ar an slua le himeacht ama, agus &#8216;d\u2019fhan na daoine ag faire le teannas ar an ngluaiseacht de thr\u00fapa\u00ed, d\u2019oifigigh, agus feithicl\u00ed ag teacht agus ag imeacht \u2026 Bh\u00ed an chos\u00falacht ar an \u00e1it go raibh ruda\u00ed ag briseadh suas\u2019 dar le tuairisceoir \u00f3n <em>Irish Independent<\/em>, a raibh a thuairim ar na himeachta\u00ed sa nuacht\u00e1n an l\u00e1 d\u00e1r gcionn.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"626\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/17_Notice-TransferServices-TAOIS_3_S1_0007_crop-626x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3031\" srcset=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/17_Notice-TransferServices-TAOIS_3_S1_0007_crop-626x1024.jpg 626w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/17_Notice-TransferServices-TAOIS_3_S1_0007_crop-184x300.jpg 184w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/17_Notice-TransferServices-TAOIS_3_S1_0007_crop-768x1255.jpg 768w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/17_Notice-TransferServices-TAOIS_3_S1_0007_crop-940x1536.jpg 940w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/17_Notice-TransferServices-TAOIS_3_S1_0007_crop-1253x2048.jpg 1253w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/17_Notice-TransferServices-TAOIS_3_S1_0007_crop-scaled.jpg 1566w\" sizes=\"auto, (max-width: 626px) 100vw, 626px\" \/><figcaption>C\u00f3ip d\u2019fh\u00f3gra a d\u2019eisigh an Rialtas Sealadach n\u00edos d\u00e9ana\u00ed an l\u00e1 sin maidir le \u2018Aistri\u00fa Seirbh\u00eds\u00ed a bh\u00ed \u00e1 riaradh ag Rialtas na Breataine in \u00c9irinn go dt\u00ed seo\u2019. An Chartlann N\u00e1isi\u00fanta, Roinn an Taoisigh, TSCH\/3\/SI\/7. Le caoinchead \u00f3 Chartlann N\u00e1isi\u00fanta na h\u00c9ireann.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Thaifead an tuairisceoir, ag 12 me\u00e1n lae, teacht William Evelyn Wylie, an Breitheamh daichead bliain d\u2019aois a rugadh i mBaile \u00c1tha Cliath agus a bh\u00ed ina Chomhairleoir Dl\u00ed do Rialtas na h\u00c9ireann i gCaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath, \u00f3 1919 i leith. Bh\u00ed aithne mhaith air mar ionch\u00faisitheoir an Chor\u00f3in ag na bins\u00ed m\u00edleata tar \u00e9is \u00c9ir\u00ed Amach 1916. Th\u00e1inig an Rialtas Sealadach thart ar 1.30in i dtr\u00ed charr agus ina dhiaidh sin th\u00e1inig j\u00e1rbha\u00ed capailltarraingthe tr\u00edd an ngeata ag Sr\u00e1id an Ph\u00e1l\u00e1is agus chasadar ar dheis isteach i gcl\u00f3s \u00edochtair an Chaisle\u00e1in. Thug tuairisceoir\u00ed na nuacht\u00e1n mionsonra\u00ed ar na himeachta\u00ed mar a tharla siad i bpicti\u00far le focail d\u00e1 gcuid l\u00e9itheoir\u00ed. Bh\u00ed Michael Collins agus Eoin MacNeill sa ch\u00e9ad charr, bh\u00ed \u00c9amonn Duggan agus W.T.&nbsp; Cosgrave sa dara carr agus na baill eile den Rialtas Sealadach sa tr\u00ed\u00fa carr.<\/p>\n\n\n\n<p>Agus iad ag dul isteach i bhfoirgneamh Chomhairle an R\u00ed, thaifead an lucht preasa gur lean foireann ar a tugadh \u2018foireann eile\u2019 Collins isteach sa bhfoirgneamh, iad seo a leanas ina measc: Patrick Hogan, Fion\u00e1n Lynch, Joe McGrath, Kevin O\u2019Higgins agus \u2018cl\u00f3scr\u00edobhaithe ban\u2019 mar a thug an Irish Independent orthu. T\u00e1 a fhios againn go raibh Sin\u00e9ad Mason ar dhuine de na mn\u00e1 a bh\u00ed ann an l\u00e1 sin.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"826\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/vtls000575492_001-826x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3003\" srcset=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/vtls000575492_001-826x1024.jpg 826w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/vtls000575492_001-242x300.jpg 242w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/vtls000575492_001-768x952.jpg 768w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/vtls000575492_001-1239x1536.jpg 1239w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/vtls000575492_001-1652x2048.jpg 1652w\" sizes=\"auto, (max-width: 826px) 100vw, 826px\" \/><figcaption>C\u00f3ip de litir \u00f3 Shin\u00e9ad N\u00ed Dheirg ag di\u00falt\u00fa d\u2019iarratais ar agallaimh mar gur s\u00e1r\u00fa a bheadh ann ar an muin\u00edn a chuir Michael Collins inti nuair a bh\u00ed s\u00ed ina r\u00fana\u00ed pearsanta aige, MS 49,667\/6. Le caoinchead \u00f3 Leabharlann N\u00e1isi\u00fanta na h\u00c9ireann.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Bh\u00ed Sean Clancy as Co. An Chl\u00e1ir, a bh\u00ed aon bhliain is fiche d\u2019aois ag an am, i l\u00e1thair an l\u00e1 sin freisin. Bh\u00ed s\u00e9 gn\u00edomhach le linn Chogadh na Saoirse agus bh\u00ed s\u00e9 i mBriog\u00e1id Bhaile \u00c1tha Cliath de chuid \u00d3glaigh na h\u00c9ireann. Ghlac s\u00e9 le t\u00e9arma\u00ed an Chonartha agus bh\u00ed sl\u00ed bheatha fhada aige in \u00d3glaigh na h\u00c9ireann agus bhain s\u00e9 ard\u00fa c\u00e9ime amach go dt\u00ed Leifteanantchoirn\u00e9al. Rinne Se\u00e1n \u00d3 M\u00f3rdha taifead ar a chuid cuimhn\u00ed ar imeachta\u00ed an lae sa bhliain 2000 in agallamh a rinneadh don ch\u00e9ad chl\u00e1r den chl\u00e1r faisn\u00e9ise teilif\u00edse <em>Seven Ages<\/em> \u2018The birth of the new Irish state\u2019. Tr\u00e1th a bh\u00e1is, agus \u00e9 105 bliain d\u2019aois in 2006, ba \u00e9 Clancy an faighteoir pinsin seirbh\u00edse m\u00edleata, as a r\u00f3l i gCogadh na Saoirse, is faide a mhair. N\u00edor taifeadadh a chuimhne ar eachtra a tharla ar an l\u00e1 sna nuacht\u00e1in. Dar le Clancy, luaigh oifigeach Briotanach go raibh Collins seacht n\u00f3im\u00e9ad d\u00e9anach agus gur chualathas Collins \u00e1 fhreagairt: \u2018Damn\u00fa ort, nach bhfuil sibhse anseo le seacht gc\u00e9ad bliain, c\u00e9n difear a dh\u00e9anfaidh seacht n\u00f3im\u00e9ad anois.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p>Bh\u00ed timpeallacht dhian, pl\u00fachtach i gCaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath le linn Chogadh na Saoirse. Tharla roinnt imeachta\u00ed teoranta s\u00f3isialta agus ceoil ann le linn an ama sin, ar mhaithe leis na daoine thar a bheith Briotanach a bh\u00ed ina gc\u00f3na\u00ed ann den chuid is m\u00f3. M\u00e1 cheap \u00e9inne go raibh easpa tuisceana \u00e1 thaispe\u00e1int agus na himeachta\u00ed seo \u00e1 re\u00e1cht\u00e1il, b\u2019fhacthas d\u00f3ibh go raibh g\u00e1 lena leith\u00e9id mar gheall ar an gcoinne\u00e1il fada a bh\u00ed tar \u00e9is tarl\u00fa. Ar nd\u00f3igh, chuir imeachta\u00ed s\u00f3isialta &#8216;ar chumas fhu\u00edlleach shocha\u00ed Bhaile \u00c1tha Cliath dul isteach ar mhachair\u00ed an Chaisle\u00e1in san iarn\u00f3in agus na huaireanta oifigi\u00fala a chaitheamh le snagcheol n\u00f3 foxtrot&#8217; de r\u00e9ir chuimhne George Chester Duggan. Bh\u00ed Duggan mar chuid d\u2019fhoireann riarach\u00e1in Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath le linn Chogadh na Saoirse. Chuaigh s\u00e9 isteach i St\u00e1tseirbh\u00eds na Breataine in 1908, agus anois agus \u00e9 i l\u00e1r na dtr\u00edochaid\u00ed, ba \u00e9 seo an dara t\u00e9arma aige in Oifig an Phr\u00edomh-R\u00fana\u00ed i gCaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath. Scr\u00edobh s\u00e9 a chuid cuimhn\u00ed cinn ag baint \u00fas\u00e1id as an ainm cleite &#8216;Periscope&#8217;. Foils\u00edodh a chuntas \u00f3n taobh istigh den Chaisle\u00e1n in alt dar teideal \u2018<em>The last days of Dublin Castle\u2019<\/em> a foils\u00edodh in Blackwoods Magazine i m\u00ed L\u00fanasa 1922.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Dar le st\u00e1tseirbh\u00edseach de chuid na Breataine Mark Sturgis, (Sir Mark Beresford Russell Grant Sturgis), a glaodh go h\u00c9irinn le bheith ina R\u00fana\u00ed Pr\u00edobh\u00e1ideach ag Sir John Anderson, Comh-Fhor\u00fana\u00ed agus ionada\u00ed sinsearach de chuid St\u00e1tchiste na Banr\u00edona in \u00c9irinn:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p><em>I m\u00ed Ean\u00e1ir 1921 ba \u00fadar imn\u00ed d\u00fainn nuair a thriail Cuideachta F de na p\u00f3il\u00edn\u00ed c\u00fanta leas a bhaint as easpa roinnt oifigeach sinsearach tr\u00ed bh\u00e1l a re\u00e1cht\u00e1il O\u00edche Chinn Bhliana i Halla Ph\u00e1draig agus fuarthas iad ag d\u00edol tic\u00e9id don imeacht.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Tugadh Sturgis ar iasacht go Baile \u00c1tha Cliath i samhradh na bliana 1920. Thaifead s\u00e9 go raibh ar fhormh\u00f3r na ndaoine a bh\u00ed ag obair agus a bh\u00ed ina gc\u00f3na\u00ed sa Chaisle\u00e1n anois clo\u00ed le dianseice\u00e1lacha sl\u00e1nd\u00e1la. Bh\u00ed Sturgis ina chroiniceoir ar imeachta\u00ed in \u00c9irinn \u00f3n gCaisle\u00e1in le c\u00faig imleabhar d\u00e1 chuid dialann a choinnigh s\u00e9 idir I\u00fail 1920 agus Ean\u00e1ir 1922. Rinne Michael Hopkinson eagarth\u00f3ireacht ar rogha de na dialanna seo agus foils\u00edodh iad sa leabhar <em>The Last Days of Dublin Castle: the Mark Sturgis Diaries,<\/em> Irish Academic Press, 1999. In iontr\u00e1il amh\u00e1in d\u00e9anann s\u00e9 tr\u00e1cht air:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p><em>Ach is f\u00e9idir leis na r\u00f3gair\u00ed seo, gan chead gan fiafra\u00ed beagnach n\u00f3 fi\u00fa le cead, scata mn\u00e1 a thabhairt isteach nach bhfuil eolas n\u00e1 aithne ag deora\u00ed orthu seachas b\u2019fh\u00e9idir iad f\u00e9in. Beidh s\u00e9 suimi\u00fail a fheice\u00e1il nuair a thiocfaidh m\u00e9 ar ais am\u00e1rach an bhfuair na Shinns cead isteach gl\u00e9asta mar chaill\u00ed t\u00e9agartha agus, murar \u00e9irigh leo, an raibh c\u00f3isir mh\u00f3r ar bun ag na hiarsaighdi\u00fair\u00ed iad f\u00e9in.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Th\u00e1inig tuairisc eile ar shiamsa\u00edocht taobh istigh de bhalla\u00ed an Chaisle\u00e1in \u00f3 bhall d\u2019fhoireann Riarach\u00e1in Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath, an gearr-chl\u00f3scr\u00edobha\u00ed <a href=\"https:\/\/www.dib.ie\/biography\/mernin-elizabeth-lily-little-gentleman-a5800\">Lily Mernin<\/a>, ina r\u00e1iteas finn\u00e9 don <em><a href=\"https:\/\/www.militaryarchives.ie\/collections\/online-collections\/bureau-of-military-history-1913-1921\/reels\/bmh\/BMH.WS0441.pdf\">Bureau of Military History<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p><em>D&#8217;eagraigh na p\u00f3il\u00edn\u00ed c\u00fanta ceolchoirmeacha tobac agus imchluich\u00ed fuist i gCl\u00f3s \u00cdochtarach an Chaisle\u00e1in. Spreag Frank Saurin m\u00e9, a bh\u00ed ina bhall den Scuad Faisn\u00e9ise, gach c\u00fanamh a d\u2019fh\u00e9adfainn a thabhairt agus na himchluich\u00ed fuist seo \u00e1 eagr\u00fa, chun aithne a chur ar na p\u00f3il\u00edn\u00ed c\u00fanta agus chun a fh\u00e1il amach gach a d\u2019fh\u00e9adfainn f\u00fathu.<\/em><\/p><p><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"398\" src=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/19_CastleAgents_Hi-Res_vtls000721659_001-1024x398.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3027\" srcset=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/19_CastleAgents_Hi-Res_vtls000721659_001-1024x398.jpg 1024w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/19_CastleAgents_Hi-Res_vtls000721659_001-300x117.jpg 300w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/19_CastleAgents_Hi-Res_vtls000721659_001-768x299.jpg 768w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/19_CastleAgents_Hi-Res_vtls000721659_001-1536x597.jpg 1536w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/19_CastleAgents_Hi-Res_vtls000721659_001-2048x796.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Grianghraf faisn\u00e9ise de chuid an IRA ina raibh l\u00edne d\u2019fhir, mn\u00e1, leana\u00ed, saighdi\u00fair\u00ed, ina seasamh i gCl\u00f3s Uachtarach an Chaisle\u00e1in in 1921. NPA PHOP1, Le caoinchead \u00f3 Leabharlann N\u00e1isi\u00fanta na h\u00c9ireann.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Thug cuid de na p\u00f3il\u00edn\u00ed c\u00fanta a gcuairteoir\u00ed mn\u00e1 go dt\u00ed an tram ina dhiaidh sin, le baill den IRA \u00e1 lean\u00faint chun iarracht a dh\u00e9anamh iad a aithint. Mh\u00e9adaigh an tsl\u00e1nd\u00e1il sa Chaisle\u00e1n agus timpeall air de r\u00e9ir mar a chuaigh an choimhlint ar aghaidh, ach rinne an IRA iarracht leas a bhaint as aon leochaileachta\u00ed. Rinne George Chester Duggan tr\u00e1cht ar an aitheantas f\u00f3tagrafach a tugadh isteach chun dul isteach agus amach as an gCaisle\u00e1n. Bh\u00ed s\u00e9 seo \u2018s\u00e1ch feili\u00fanach in oifig\u00ed i Londain le linn an chogaidh\u2019 ach in \u00c9irinn bh\u00ed na doicim\u00e9id seo mar \u2018bhagairt orthu si\u00fad a lip\u00e9ada\u00edodh mar seo\u2019, chuir s\u00e9 an mille\u00e1n orthu as b\u00e1s oifigeach amh\u00e1in ar a laghad.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p><em>nuair a d\u2019fh\u00e1g t\u00fa an Caisle\u00e1n bhuail imn\u00ed th\u00fa.&nbsp; Agus m\u00e9 ag si\u00fal suas Sr\u00e1id an D\u00e1ma d&#8217;fh\u00e9ach m\u00e9 ar ais uaireanta agus bhraith m\u00e9, gan fhios dom f\u00e9in, go raibh duine \u00e9igin do mo lean\u00faint &#8211; agus c\u00e9 a bheadh mo lean\u00faint? Bh\u00ed an chuma air go raibh saol an st\u00e1tseirbh\u00edsigh i Londain leadr\u00e1nach i gcompar\u00e1id leis an moth\u00fa bagrach marbh\u00e1nta seo, ach n\u00ed d\u00f3igh liom go mbeadh m\u00f3r\u00e1n St\u00e1tseirbh\u00edsigh Sasanacha ag iarraidh \u00e1it a mhalart\u00fa.<\/em><\/p><p><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"812\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/20191113_Book_HA-NN_19-812x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2965\" srcset=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/20191113_Book_HA-NN_19-812x1024.jpg 812w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/20191113_Book_HA-NN_19-238x300.jpg 238w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/20191113_Book_HA-NN_19-768x968.jpg 768w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/20191113_Book_HA-NN_19-1219x1536.jpg 1219w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/20191113_Book_HA-NN_19-1625x2048.jpg 1625w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/20191113_Book_HA-NN_19-scaled.jpg 2031w\" sizes=\"auto, (max-width: 812px) 100vw, 812px\" \/><figcaption>Lily Mernin aitheanta mar chuid de Riarach\u00e1n na Breataine, Caisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath. Leabhar faisn\u00e9ise an IRA le Gerrard Fitzpatrick, Cluain Eois, Co. Mhuineach\u00e1in. Thug Ard-Mh\u00fasaem na h\u00c9ireann cead \u00fas\u00e1id a bhaint as sa taispe\u00e1ntas agus ar l\u00edne.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>An 16 Ean\u00e1ir 1922 ag 11 ar maidin thaifead Michael Collins, Cathaoirleach an Rialtais Shealadaigh, an plean chun dul go Caisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath. Taifeadadh an cinneadh seo i miontuairisc\u00ed an chruinnithe, t\u00e1 an ceannteideal ar an bp\u00e1ip\u00e9ar <em>Rialtas Sealadach na h\u00c9ireann<\/em> i gCartlann N\u00e1isi\u00fanta na h\u00c9ireann anois (TSCH\/1\/1\/1). Tion\u00f3ladh an cruinni\u00fa i dTeach an Ard-Mh\u00e9ara agus bh\u00ed Michael Collins i l\u00e1thair agus \u00e9 mar chathaoirleach le W.T. Cosgrave, \u00c9amonn Duggan, Patrick Hogan, Fion\u00e1n Lynch. Joseph MacGrath, Eoin MacNeill agus Kevin O\u2019Higgins. Faoin teideal: Socruithe chun Feidhmeanna a ghlacadh ar l\u00e1imh: &#8216;rinneadh socruithe cuairt a thabhairt ar Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath ag 1.40in an tr\u00e1thn\u00f3na sin chun na Ranna St\u00e1it \u00e9ags\u00fala a ghlacadh ar l\u00e1imh&#8217;.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ina dhiaidh sin d\u2019inis St\u00e1tseirbh\u00edseach de chuid na Breataine, George Chester Duggan, faoin gcruinni\u00fa seo in \u2018<em>The last days of Dublin Castle\u2019<\/em> a foils\u00edodh sa <em>Blackwoods Magazine<\/em> i m\u00ed L\u00fanasa 1922:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u2026dream daoine de gach cine\u00e1l: cuid acu i gcaip\u00edn\u00ed bhr\u00e9id\u00edn agus buatais\u00ed gan snas; cuid eile le f\u00e9as\u00f3g an lae inn\u00e9 f\u00f3s ar a smig, cuid eile le gruaig fhada scrogallach, b\u00f3na\u00ed agus carbhait au peintre.&nbsp; Th\u00e1inig an tUasal Collins f\u00e9in isteach an doras ar dt\u00fas, agus c\u00e9 go leagta\u00ed s\u00edos an cairp\u00e9ad dearg go minic sa halla agus suas an staighre le haghaidh go leor pearsantachta\u00ed aisteacha, f\u00f3s f\u00e9in cinnte ba \u00e9 seo an radharc is aist\u00ed ar fad a chonaic s\u00e9 go dt\u00ed seo.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Agus iad ag dul suas an staighre go dt\u00ed Seomra na R\u00edchomhairle chuir James MacMahon, Fo-R\u00fana\u00ed na h\u00c9ireann agus ball den R\u00edchomhairle, a rugadh i mB\u00e9al Feirste, f\u00e1ilte rompu. Dhearbhaigh s\u00e9 do Collins go raibh f\u00e1ilte roimhe, chuaigh Collins thairis, agus d\u2019fhreagair s\u00e9 \u00e9 gan moilli\u00fa: &#8216;<em>T\u00e1 muis.<\/em>&#8216;<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00edor arda\u00edodh aon bhratach os cionn an Chaisle\u00e1in, fi\u00fa nuair a th\u00e1inig Ard-Leifteanant na h\u00c9ireann Edmund Bernard FitzAlan-Howard ann, c\u00fapla n\u00f3im\u00e9ad tar \u00e9is an Rialtais Shealadaigh. Bh\u00ed g\u00e1rtha molta \u00f3n slua nuair a th\u00e1inig s\u00e9 ann, agus d\u00faradh san Irish Independent go raibh an slua i bhfad n\u00edos ci\u00faine n\u00e1 mar a bh\u00ed nuair a cuireadh f\u00e1ilte roimh na daoine a th\u00e1inig isteach n\u00edos luaithe. Bh\u00ed siad go l\u00e9ir tar \u00e9is a mbealach a dh\u00e9anamh go Seomra na R\u00edchomhairle, a bh\u00ed suite os cionn an gheata idir Chl\u00f3s \u00cdochtarach agus Chl\u00f3s Uachtarach an Chaisle\u00e1in, agus bh\u00ed radharc maith \u00f3 na fuinneoga don lucht f\u00e9achana laistigh de chl\u00f3s an Chaisle\u00e1in. Rinneadh cur s\u00edos do l\u00e9itheoir\u00ed an Cork Examiner ar an gcuma a bh\u00ed ar an Seomra:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p><em>Caithfidh go ndeachaigh staidi\u00falacht shimpl\u00ed an tSeomra i bhfeidhm ar na hAir\u00ed nua leis an d\u00e1 chrann solais pr\u00e1is iontacha suite os cionn an bhoird i l\u00e1r an tseomra a bh\u00ed cl\u00fadaithe le h\u00e9adach dearg. Imeachta\u00ed pr\u00edobh\u00e1ideacha a bh\u00ed i gceist, ach tuigtear gur ghlac an Leasr\u00ed leo, mar ionada\u00ed an R\u00ed, ar an mbealach c\u00e9anna a ghlacfadh an R\u00ed \u00e9 f\u00e9in le hAir\u00ed nua.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Bh\u00ed an seomra agus leagan amach na su\u00edoch\u00e1n le feice\u00e1il go soil\u00e9ir \u00f3n gcl\u00f3s. Chonacthas FitzAlan ina sheasamh ag an teallach ag an deireadh. Thaifead na hiriseoir\u00ed &#8216;tr\u00ed na fuinneoga chonacthas an tUasal Collins ag d\u00e9anamh miongh\u00e1ire agus ag breathn\u00fa go hioml\u00e1n l\u00e1n de stuaim agus \u00e9 ag bualadh leis an Leasr\u00ed.&#8217; Cuireadh baill an rialtais shealadaigh in aithne d\u00e1 gcomhghleacaithe a bh\u00ed i mbun riarach\u00e1in sa Chaisle\u00e1n. Glaodh ar Sir Henry Robinson, a bh\u00ed ina Leas-Uachtar\u00e1n ar bhord rialtas \u00e1iti\u00fail na h\u00c9ireann \u00f3 1898 i leith, a bheith i l\u00e1thair, agus ina chuimhn\u00ed cinn ina dhiaidh sin d\u00fairt s\u00e9:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ar an l\u00e1 a socra\u00edodh go dtabharfa\u00ed suas an Rialtas do Shinn F\u00e9in fuair m\u00e9 teachtaireacht teileaf\u00f3in a bheith i l\u00e1thair ag an gComhairle le bheith curtha in aithne do na buaiteoir\u00ed \u2026 n\u00edor ghlac m\u00e9 p\u00e1irt sa slua s\u00e1sta, agus chuaigh m\u00e9 amach sa phas\u00e1iste, \u00e1it a lean An tUasal Breitheamh Wylie m\u00e9, agus bh\u00ed amhras orm nach raibh s\u00e9 s\u00e1sta d\u00e9ile\u00e1il leis na hAir\u00ed nua, Air\u00ed a chuir s\u00e9 an dl\u00ed ar an gcuid is m\u00f3 acu nuair a bh\u00ed s\u00e9 ina Ard-Aturnae as cionta \u00e9ags\u00fala a bhain leis an \u00e9ir\u00ed amach. Laistigh de Sheomra na R\u00edchomhairle bh\u00ed an Tiarna FitzAlan ag tabhairt suas Rialtas na h\u00c9ireann go foirmi\u00fail do Mhiche\u00e1l \u00d3 Coile\u00e1in, agus tar \u00e9is d\u00f3 sin a dh\u00e9anamh d\u2019fh\u00e1g s\u00e9 tr\u00ed dhoras na n-\u00e1ras\u00e1n St\u00e1it, agus mar sin sheachain s\u00e9 bualadh lena st\u00e1tseirbh\u00edsigh dh\u00edlis agus ion\u00fain leis an moladh sauve qui peut [&#8216;gach fear d\u00f3 f\u00e9in&#8217;], sin an t-aon chomhairle a bheadh aige le tairiscint d\u00f3ibh. Nuair a bh\u00ed s\u00e9 imithe \u2026 chuaigh James Mac Mahon ar aghaidh ansin ag glaoch ar na ceannair\u00ed ranna go l\u00e9ir chun iad a chur in i\u00fal d\u00e1 dtaoisigh nua, agus mise, mar shinsearach sa tseirbh\u00eds, glaodh isteach ar dt\u00fas orm agus tugadh thart m\u00e9 agus cuireadh in aithne m\u00e9 do gach \u00e9inne duine i ndiaidh duine, d\u00edreach mar a chuirtear r\u00edchomhairleoir nua-mhionnaithe faoi bhr\u00e1id chomhalta\u00ed eile na Comhairle. An rud is m\u00f3 a chuir iontas orm n\u00e1 a \u00f3ige agus a bh\u00ed formh\u00f3r na nAir\u00ed nua; bh\u00ed an chuma orthu go rabhadar amach sna d\u00e9aga, agus bhreathnaigh siad ar fad b\u00e1n san aghaidh agus imn\u00edoch. Gan dabht ar bith bh\u00ed siad tar \u00e9is dul tr\u00edd thr\u00e9imhse uaf\u00e1sach imn\u00edoch, agus is cinnte go raibh cuma gruama orthu agus iad pl\u00fachta ag an tuiscint go mbeid\u00eds freagrach as rialtas na t\u00edre amach anseo.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Sir Henry Robinson <em>Memories: wise and otherwise<\/em>, (Londain, 1923) 324-26<\/p>\n\n\n\n<p>Scaoileadh saor go leor den fhoireann chl\u00e9ireachais chun f\u00e9achaint ar na himeachta\u00ed agus bh\u00ed roinnt acu ag t\u00f3g\u00e1il grianghraf iad f\u00e9in fi\u00fa; de r\u00e9ir dealraimh bh\u00ed \u2018cuid mhaith den chraic agus den chairdeas\u2019 sa Chl\u00f3s Uachtarach, de r\u00e9ir tuairisceoir de chuid an <em>Irish Freeman<\/em>.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>De r\u00e9ir r\u00e1iteas Oifigi\u00fail na Breataine a tuairisc\u00edodh sna nuacht\u00e1in an l\u00e1 d\u00e1r gcionn, gu\u00edodh \u2018gach rath\u2019 ar an Rialtas Sealadach nua agus cuireadh in i\u00fal \u2018d\u00f3chas d\u00e1ir\u00edre go mbainf\u00ed amach faoina choimirce an id\u00e9al d\u2019\u00c9irinn a bheadh s\u00e1sta, saor agus rath\u00fail.\u2019<\/p>\n\n\n\n<p>Bh\u00ed an cruinni\u00fa i Seomra na R\u00edchomhairle ar si\u00fal ar feadh n\u00edos l\u00fa n\u00e1 uair an chloig. Thosaigh baill de Riarach\u00e1n na Breataine ag imeacht ag 2.10in, agus ina dhiaidh sin d\u2019imigh baill den Rialtas Sealadach nua ag thart ar 2.30in. Thug an Irish Independent le fios ina dtuairisc an 17 Ean\u00e1ir 1922 go raibh l\u00edon \u00e1irithe oifigeach de chuid an Chaisle\u00e1in agus roinnt cuairteoir\u00ed Meirice\u00e1nacha (f\u00f3s gan aithint) sa slua.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"746\" src=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/8-vtls000637818_001.-1024x746.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2994\" srcset=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/8-vtls000637818_001.-1024x746.jpg 1024w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/8-vtls000637818_001.-300x219.jpg 300w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/8-vtls000637818_001.-768x560.jpg 768w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/8-vtls000637818_001.-1536x1119.jpg 1536w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/8-vtls000637818_001.-2048x1493.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Michael Collins, Kevin O&#8217;Higgins agus WT Cosgrave ag f\u00e1g\u00e1il Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath tar \u00e9is do na Briotanaigh riail na h\u00c9ireann a thabhairt suas go searmanasach, 16 Ean\u00e1ir 1922. Cashman, Joseph, 1881-1969, grianghrafad\u00f3ir. NPA CIVP4. Le caoinchead \u00f3 Leabharlann N\u00e1isi\u00fanta na h\u00c9ireann.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>D\u00e9antar cur s\u00edos san \u00edomh\u00e1 seo ar na mn\u00e1 gan aithint a fheictear ar chl\u00e9 agus Kevin O\u2019Higgins, Michael Collins agus \u00c9amonn Duggan ag teacht amach as Caisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath tar \u00e9is an chruinnithe, mar \u2018Chl\u00f3scr\u00edobhaithe mn\u00e1\u2019 sa bp\u00edosa scann\u00e1na\u00edochta Path\u00e9 News, ach d\u2019fh\u00e9adfadh siad a bheith ina bhfostaithe ag Riarach\u00e1n na Breataine, b&#8217;fh\u00e9idir go bhfuil baint ag an dreach gruama at\u00e1 orthu leis an \u00e9iginnteacht a bhaineann lena bhfosta\u00edocht amach anseo.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Rinne comhalta\u00ed an Rialtais Shealadaigh a mbealach ar ais go dt\u00ed Teach an Ard-Mh\u00e9ara. Leanadh ar aghaidh le gn\u00f3tha\u00ed ag Caisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath, lena n-\u00e1ir\u00edtear st\u00f3rais, \u00e9ada\u00ed leapa agus c\u00e1ip\u00e9is\u00ed a th\u00f3g\u00e1il amach as. Thug an tuairisceoir de chuid an <em>Freeman\u2019s Journal<\/em>&nbsp; faoi deara le linn an chruinnithe i Seomra na R\u00edchomhairle go raibh leora\u00ed m\u00edleata lasmuigh de svu\u00edt na R\u00edchomhairle, sa Chl\u00f3s Uachtarach d\u00edreach taobh thiar de th\u00far Bermingham agus go raibh s\u00e9 \u00e1 lucht\u00fa le l\u00edon ollmh\u00f3r imleabhar, cuid acu, ar aon n\u00f3s, ar seaniarsma\u00ed substainti\u00fala\u2019 a bh\u00ed iontu. Mheas an t-iriseoir: \u2018Bheadh s\u00e9 suimi\u00fail a fh\u00e1il amach an raibh siad i measc na dtaifead ar a dtugtar \u201cR\u00fanda\u201d sa tseanr\u00e9imeas.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1inig an Rialtas Sealadach le ch\u00e9ile go hoifigi\u00fail ar\u00eds ag 4in agus thug siad r\u00e1iteas gairid faoin m\u00e9id a bh\u00ed d\u00edreach tar \u00e9is tarl\u00fa. \u2018Tugadh Caisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath ar l\u00e1imh do bhaill Rialtais Shealadaigh na h\u00c9ireann ag 1.45pm inniu. Is le n\u00e1isi\u00fan na h\u00c9ireann \u00e9 anois.&#8217;<\/p>\n\n\n\n<p>Ar 16 Ean\u00e1ir 1922 agus solas an lae ag imeacht, th\u00e1inig l\u00e9itheoir\u00ed an Evening Herald ar an moladh go \u2018nD\u00e9anfadh an Rialtas Sealadach bot\u00fan m\u00f3r mura leagfa\u00ed Caisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath go talamh\u2019.<\/p>\n\n\n\n<p>Bh\u00ed Halla na Cathrach mar bhaile ag an Rialtas Sealadach, in ainneoin tairiscint, n\u00e1r \u00e9irigh leis, a bheith curtha s\u00edos c\u00fapla l\u00e1 ina dhiaidh sin ag Comhairleoir Shinn F\u00e9in agus TD <a href=\"https:\/\/www.dib.ie\/biography\/clarke-kathleen-caitlin-bean-ui-chleirigh-a1707\">Kathleen Clarke<\/a> (n\u00e9e Daly ) ( a bh\u00ed i gcoinne an Chonartha ), ag \u00e9ileamh gur cheart don Rialtas Sealadach \u2018iad f\u00e9in a shocr\u00fa in \u00e1it a mbeadh go leor sp\u00e1is acu &#8211; is \u00e9 sin an Caisle\u00e1n a tugadh ar l\u00e1imh d\u00f3ibh. \u2018Toghadh Kathleen ina TD do Bhaile \u00c1tha Cliath i m\u00ed na Bealtaine 1921. V\u00f3t\u00e1il s\u00ed i gcoinne na nAirteagal Comhaontaithe do Chonradh idir an Bhreatain Mh\u00f3r agus \u00c9ire.\u00a0 Gabhadh \u00ed agus coinn\u00edodh \u00ed i mBeairic Shr\u00e1id na Loinge i gCaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath tar \u00e9is \u00c9ir\u00ed Amach 1916. Bh\u00ed Kathleen Clarke ar dhuine de bhunaitheoir\u00ed Chumann na mBan. Cuireadh chun b\u00e1is a fear c\u00e9ile Tom Clarke agus a dearth\u00e1ir Edward (Ned) Daly mar gheall ar an bp\u00e1irt a ghlacadar in \u00c9ir\u00ed Amach na C\u00e1sca 1916.<\/p>\n\n\n\n<p>Baintreach eile de chuid duine de Cheannair\u00ed 1916, <a href=\"https:\/\/www.dib.ie\/biography\/gifford-grace-evelyn-a3463\">Grace Plunkett <\/a>(n\u00e9e Gifford), cuireadh chun b\u00e1is \u00ed mar gheall ar a p\u00e1irt in \u00c9ir\u00ed Amach 1916. Ba Eala\u00edont\u00f3ir, Cart\u00fana\u00ed agus Tr\u00e1chtaire Polait\u00edochta \u00ed agus thaifead s\u00ed a dearcadh ar imeachta\u00ed i ngn\u00e1thchart\u00fan. Ph\u00f3s s\u00ed Joseph Plunkett an o\u00edche sular cuireadh chun b\u00e1is \u00e9.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"861\" src=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/CA-IR-1-8-3-2-C-1-1024x861.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2974\" srcset=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/CA-IR-1-8-3-2-C-1-1024x861.jpg 1024w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/CA-IR-1-8-3-2-C-1-300x252.jpg 300w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/CA-IR-1-8-3-2-C-1-768x645.jpg 768w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/CA-IR-1-8-3-2-C-1-1536x1291.jpg 1536w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/CA-IR-1-8-3-2-C-1.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Foilsithe i m\u00ed Aibre\u00e1in 1922, l\u00e9ir\u00edonn an cart\u00fan seo Collins ag umhl\u00fa os comhair \u2018Ghobharn\u00f3ir na Breataine\u2019 agus taibhs\u00ed na gceannair\u00ed a cuireadh chun b\u00e1is le linn \u00c9ir\u00ed Amach na C\u00e1sca ag breathn\u00fa orthu. The Plain People (Na daoine mac\u00e1nta), IE CA IR-1\/8\/3\/2\/C, Le caoinchead \u00f3 Chartlann Capuchin na h\u00c9ireann.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>L\u00e9ir\u00edonn an cart\u00fan seo, a foils\u00edodh i m\u00ed Aibre\u00e1in 1922, Collins ag umhl\u00fa os comhair \u2018Ghobharn\u00f3ir na Breataine\u2019 agus taibhs\u00ed na gceannair\u00ed a cuireadh chun b\u00e1is le linn \u00c9ir\u00ed Amach na C\u00e1sca ag breathn\u00fa orthu. Cuirtear an cheist r\u00e1iteasach sa bhfotheideal:: &#8216;An ar son seo a fuair siad b\u00e1s?&#8217; Ba \u00e9 a bh\u00ed \u00e1 thabhairt le tuiscint aici go raibh Collins tar \u00e9is g\u00e9illeadh don Bhreatain; a mhalairt ar fad ar an gcaoi ar l\u00e9irigh Collins agus lucht taca\u00edochta an Chonartha an \u00f3c\u00e1id.<\/p>\n\n\n\n<p>Cl\u00fada\u00edodh go hidirn\u00e1isi\u00fanta an comhth\u00e9acs polaiti\u00fail n\u00edos leithne a bhain le himeachta\u00ed mh\u00ed Ean\u00e1ir 1922 in eagarfhocal an <em>New York Times<\/em> a tuairisc\u00edodh an 17 Ean\u00e1ir 1922:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p><em>Anois is le \u00c9ire an Caisle\u00e1n. Tugann an Tiarna FitzAlan suas an \u00e1it l\u00e1idir go \u201cMickey\u201d Collins. T\u00e1 an foirgneamh, a sheas ar feadh i bhfad d\u2019fhorl\u00e1mhas Shasana, mar chomhartha anois do bhua na h\u00c9ireann. Bunt\u00e1iste n\u00edos cumhachta\u00ed amh\u00e1in at\u00e1 ag an Rialtas Sealadach is ea seilbh an Chaisle\u00e1in ag an tSaorst\u00e1t i gcoinne lucht dor\u00e9itithe na h\u00c9ireann. An mbeidh de Valera ag tr\u00e1cht anois ar an sean n\u00f3s in aghaidh thionchar an \u201cChaisle\u00e1in\u201d tar \u00e9is do Michael Collins bogadh isteach ina \u00e1it ch\u00f3naithe oifigi\u00fail? N\u00ed tharl\u00f3idh sin mura bhfuil greann na h\u00c9ireann imithe i l\u00e9ig. N\u00ed f\u00e9idir dul siar ar na c\u00e9imeanna at\u00e1 glactha cheana f\u00e9in. Is le \u00c9ire anois an Caisle\u00e1n a mb\u00edodh an ghr\u00e1in uirthi, agus is faoi na h\u00c9ireannaigh at\u00e1 s\u00e9, m\u00e1s f\u00e9idir leo, foinse agus ionad an Rialtais shaoir sheasmhaigh a chruth\u00fa ann.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Scr\u00edobh tuairisceoir de chuid an <em>Manchester Guardian<\/em>, a bh\u00ed lonnaithe i mBaile \u00c1tha Cliath, sa nuacht\u00e1n an 17 Ean\u00e1ir 1922: \u2018T\u00e1 s\u00fail agam nach su\u00edomh \u00fadar\u00e1is a bheidh ann go deo ag Rialtas \u00c9ireannach ar bith \u2019, mar gheall ar, \u2018an sc\u00e9al uaf\u00e1sach\u2019 agus na h\u00fas\u00e1id\u00ed a baineadh as le d\u00e9ana\u00ed, go mbeadh Caisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath \u2018ina bhaile marfach d\u2019aon Rialtas sa t\u00edr seo\u2019.<\/p>\n\n\n\n<p>Rinne an Dr Elspeth Payne anail\u00eds ar thr\u00e1chtaireacht preasa bhreise agus t\u00e1 cuid d\u00e1 cuid oibre ar an tuairisci\u00fa i nuacht\u00e1in na Breataine san \u00e1ireamh anseo.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00e1 bh\u00ed a fhios ag preas na Breataine go raibh na \u2018tri\u00far n\u00f3 ceathrar ban cl\u00f3scr\u00edobhaithe\u2019 sna gluaiste\u00e1in ag f\u00e1g\u00e1il Chl\u00f3s an Chaisle\u00e1in \u00cdochtair ag 2.30in le rialtas sealadach na h\u00c9ireann an 16 Ean\u00e1ir 1922, n\u00edor mhaith leo an t-eolas seo a roinnt lena gcuid l\u00e9itheoir\u00ed.<\/p>\n\n\n\n<p>Scr\u00edobhadh c\u00faig fhocal, a luadh sa&nbsp;<em>Drogheda Independent<\/em>,&nbsp;<em>Irish Weekly&nbsp;<\/em>agus san&nbsp;<em>Ulster Examiner,<\/em>&nbsp;agus san&nbsp;<em>Ulster Herald<\/em>&nbsp;chun cur in i\u00fal go raibh na mn\u00e1 seo gan ainm i l\u00e1thair ach n\u00ed raibh s\u00e9 seo fi\u00fa sna tuarasc\u00e1lacha n\u00edos mionsonraithe a cuireadh i gcl\u00f3 i nuacht\u00e1in n\u00e1isi\u00fanta agus \u00e1iti\u00fala na Breataine.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"792\" src=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/13_HiRes-IllusLondonNews-PhotoSpread_13466776-1024x792.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3008\" srcset=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/13_HiRes-IllusLondonNews-PhotoSpread_13466776-1024x792.jpg 1024w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/13_HiRes-IllusLondonNews-PhotoSpread_13466776-300x232.jpg 300w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/13_HiRes-IllusLondonNews-PhotoSpread_13466776-768x594.jpg 768w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/13_HiRes-IllusLondonNews-PhotoSpread_13466776-1536x1188.jpg 1536w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/13_HiRes-IllusLondonNews-PhotoSpread_13466776-2048x1584.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Rialtas Sealadach na h\u00c9ireann ag tearmann na Breataine in \u00c9irinn\u2014the surrender of Dublin Castle\u2019, Illustrated London News, 21 Ean\u00e1ir 1922; \u00a9Illustrated London News\/Mary Evans Picture Library.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>N\u00ed haon ionadh \u00e9 seo. C\u00e9 gur liosta\u00edodh i gcuid de na teidil na comhalta\u00ed uile den Rialtas Sealadach a bh\u00ed p\u00e1irteach in imeachta\u00ed an lae sin de r\u00e9ir ainm, rinne daoine eile tagairt don ghr\u00fapa mar \u2018Mr. Michael Collins agus seachtar gn\u00e1th-\u00c9ireannach an Deiscirt&#8217;.<\/p>\n\n\n\n<p>Go deimhin, is cinnte nach l\u00e9ir\u00edonn neamhl\u00e1ithreacht na \u2018cl\u00f3scr\u00edobhaithe ban\u2019 an easpa suime in imeachta\u00ed Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath an l\u00e1 sin. C\u00e9 n\u00e1r ligeadh aon iriseoir isteach ag an searmanas, bh\u00ed cuntais mhionsonraithe ag preas na Breataine ar na radhairc \u2018stairi\u00fala\u2019 laistigh agus lasmuigh de Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath, le grianghraif, agus r\u00e1itis oifigi\u00fala agus teileagraim.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e1 na mn\u00e1 le feice\u00e1il ar an imeall sna h\u00e1bhair seo. Agus an-suim acu spl\u00e9achadh a fh\u00e1il ar rialtas nua na h\u00c9ireann agus a bheith mar chuid den l\u00e1 m\u00f3r le r\u00e1, t\u00e1 siad le feice\u00e1il sna picti\u00fair at\u00e1 i gcl\u00f3 de na sluaite ar an tsr\u00e1id.&nbsp; Luaitear i dtuairisc\u00ed \u00e1irithe ina nd\u00e9antar cur s\u00edos ar \u2018streachailt\u2019 mar gheall ar an union jack, gur gorta\u00edodh cail\u00edn \u00f3g ach n\u00edor luadh \u00e9 seo i ngach tuairisc.&nbsp; Tugadh faoi deara sa nuacht\u00e1n tabl\u00f3ideach Daily Mail go ndeachaigh Michael Collins ar cuairt chuig an mbean a raibh s\u00e9 geallta l\u00e9i, Kitty Kiernan, i gContae an Longfoirt<em>.<\/em><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"567\" height=\"326\" src=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/Nottingham-Journal-extract-17-Jan.-1922.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3040\" srcset=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/Nottingham-Journal-extract-17-Jan.-1922.png 567w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/Nottingham-Journal-extract-17-Jan.-1922-300x172.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 567px) 100vw, 567px\" \/><figcaption>Sliocht as an Nottingham Journal, 17 Ean\u00e1ir 1922.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>C\u00e9 n\u00e1r cheart \u00e1ibh\u00e9il a dh\u00e9anamh do thagairt\u00ed d\u00e1 leith\u00e9id \u2013 dh\u00edrigh an tuairisci\u00fa ar na fir mh\u00f3ra \u2013 n\u00edor scriosadh na mn\u00e1 go hioml\u00e1n \u00f3 pholait\u00edocht agus \u00f3 shaol na h\u00c9ireann in 1922. Bh\u00ed a fhios ag nuacht\u00e1in na Breataine, mar shampla, gur scaoileadh pr\u00edos\u00fanaigh mn\u00e1 chomh maith le fir faoin bpard\u00fan ginear\u00e1lta an mh\u00ed sin.&nbsp; Ach d\u00edreach mar a bh\u00ed an preas gafa n\u00edos m\u00f3 ag Michael Collins n\u00e1 a sheachtar comhghleacaithe, go hiond\u00fail ba iad Constance de Markievicz agus Mary MacSwiney \u2013 ar a dtugta\u00ed \u2018mn\u00e1 poblacht\u00e1nacha taomacha diongbh\u00e1ilte\u2019 \u2013 a ghn\u00f3thaigh cl\u00fa sna nuacht\u00e1in.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"794\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/2A_Memo-CastleHandover-TAOIS_3_S26_0001-794x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2992\" srcset=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/2A_Memo-CastleHandover-TAOIS_3_S26_0001-794x1024.jpg 794w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/2A_Memo-CastleHandover-TAOIS_3_S26_0001-233x300.jpg 233w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/2A_Memo-CastleHandover-TAOIS_3_S26_0001-768x991.jpg 768w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/2A_Memo-CastleHandover-TAOIS_3_S26_0001-1191x1536.jpg 1191w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/2A_Memo-CastleHandover-TAOIS_3_S26_0001-1588x2048.jpg 1588w, https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/2A_Memo-CastleHandover-TAOIS_3_S26_0001-scaled.jpg 1985w\" sizes=\"auto, (max-width: 794px) 100vw, 794px\" \/><figcaption>Roinnt smaointe ar thabhairt ar l\u00e1imh an Chaisle\u00e1in. NAI, Roinn an Taoisigh, TSCH\/3\/S26\/1. Le caoinchead \u00f3 Chartlann N\u00e1isi\u00fanta na h\u00c9ireann.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Ba mhaith le Mn\u00e1100 bu\u00edochas a ghabh\u00e1il leis an Dr Kate O\u2019Malley, leis an Dr John Gibney, leis an Dr Valeria Cavalli agus le Ruth Hegarty \u00f3 Acadamh R\u00edoga na h\u00c9ireann. An Dr Elspeth Payne \u00f3 Chol\u00e1iste na Tr\u00edon\u00f3ide, Baile \u00c1tha Cliath agus Sean Gannon \u00f3 Chomhairle Cathrach agus Contae Luimnigh as a gc\u00fanamh agus a n-ionchur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00e9anann mna100.ie, i gcomhar le hAcadamh R\u00edoga na h\u00c9ireann, com\u00f3radh c\u00e9ad bliain ar Thabhairt ar L\u00e1imh Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath, ceann de na himeachta\u00ed is suntasa\u00ed agus cuimhneach\u00e1n t\u00e1bhachtach i gCl\u00e1r Dheich mBliana na gCuimhneach\u00e1n do 2022. Is iad an Dr Kate O&#8217;Malley agus an Dr John Gibney comh\u00fadair an fhoilseach\u00e1in is d\u00e9ana\u00ed de chuid &hellip; <a href=\"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/centenary-moments\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\/\">Continued<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":2974,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","categories":[3,32],"class_list":["post-3102","centenary-moments","type-centenary-moments","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category-article","category-article-ga"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Tabhairt ar L\u00e1imh Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath - Mn\u00e1 100<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/centenary-moments\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"ga_IE\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Tabhairt ar L\u00e1imh Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath - Mn\u00e1 100\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"D\u00e9anann mna100.ie, i gcomhar le hAcadamh R\u00edoga na h\u00c9ireann, com\u00f3radh c\u00e9ad bliain ar Thabhairt ar L\u00e1imh Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath, ceann de na himeachta\u00ed is suntasa\u00ed agus cuimhneach\u00e1n t\u00e1bhachtach i gCl\u00e1r Dheich mBliana na gCuimhneach\u00e1n do 2022. Is iad an Dr Kate O&#8217;Malley agus an Dr John Gibney comh\u00fadair an fhoilseach\u00e1in is d\u00e9ana\u00ed de chuid &hellip; Continued\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/centenary-moments\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Mn\u00e1 100\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/DepartmentofCultureIRL\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-02-18T15:20:16+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/CA-IR-1-8-3-2-C-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2048\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1721\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@DeptCulturelRL\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"27 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/ga\\\/centenary-moments\\\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/ga\\\/centenary-moments\\\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\\\/\",\"name\":\"Tabhairt ar L\u00e1imh Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath - Mn\u00e1 100\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/ga\\\/centenary-moments\\\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/ga\\\/centenary-moments\\\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/app\\\/uploads\\\/2022\\\/01\\\/CA-IR-1-8-3-2-C-1.jpg\",\"datePublished\":\"2022-02-18T15:20:14+00:00\",\"dateModified\":\"2022-02-18T15:20:16+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/ga\\\/centenary-moments\\\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"ga-IE\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/ga\\\/centenary-moments\\\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"ga-IE\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/ga\\\/centenary-moments\\\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/app\\\/uploads\\\/2022\\\/01\\\/CA-IR-1-8-3-2-C-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/app\\\/uploads\\\/2022\\\/01\\\/CA-IR-1-8-3-2-C-1.jpg\",\"width\":2048,\"height\":1721},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/ga\\\/centenary-moments\\\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Centenary Moments\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/centenary-moments\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Tabhairt ar L\u00e1imh Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/\",\"name\":\"Mn\u00e1 100\",\"description\":\"Highlighting the role of women during this Decade of Centenaries.\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.mna100.ie\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"ga-IE\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tabhairt ar L\u00e1imh Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath - Mn\u00e1 100","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/centenary-moments\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\/","og_locale":"ga_IE","og_type":"article","og_title":"Tabhairt ar L\u00e1imh Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath - Mn\u00e1 100","og_description":"D\u00e9anann mna100.ie, i gcomhar le hAcadamh R\u00edoga na h\u00c9ireann, com\u00f3radh c\u00e9ad bliain ar Thabhairt ar L\u00e1imh Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath, ceann de na himeachta\u00ed is suntasa\u00ed agus cuimhneach\u00e1n t\u00e1bhachtach i gCl\u00e1r Dheich mBliana na gCuimhneach\u00e1n do 2022. Is iad an Dr Kate O&#8217;Malley agus an Dr John Gibney comh\u00fadair an fhoilseach\u00e1in is d\u00e9ana\u00ed de chuid &hellip; Continued","og_url":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/centenary-moments\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\/","og_site_name":"Mn\u00e1 100","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/DepartmentofCultureIRL\/","article_modified_time":"2022-02-18T15:20:16+00:00","og_image":[{"width":2048,"height":1721,"url":"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/CA-IR-1-8-3-2-C-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@DeptCulturelRL","twitter_misc":{"Est. reading time":"27 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/centenary-moments\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\/","url":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/centenary-moments\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\/","name":"Tabhairt ar L\u00e1imh Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath - Mn\u00e1 100","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.mna100.ie\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/centenary-moments\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/centenary-moments\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/CA-IR-1-8-3-2-C-1.jpg","datePublished":"2022-02-18T15:20:14+00:00","dateModified":"2022-02-18T15:20:16+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/centenary-moments\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\/#breadcrumb"},"inLanguage":"ga-IE","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/centenary-moments\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"ga-IE","@id":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/centenary-moments\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/CA-IR-1-8-3-2-C-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.mna100.ie\/app\/uploads\/2022\/01\/CA-IR-1-8-3-2-C-1.jpg","width":2048,"height":1721},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/centenary-moments\/tabhairt-ar-laimh-chaislean-bhaile-atha-cliath\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Centenary Moments","item":"https:\/\/www.mna100.ie\/centenary-moments\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Tabhairt ar L\u00e1imh Chaisle\u00e1n Bhaile \u00c1tha Cliath"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.mna100.ie\/#website","url":"https:\/\/www.mna100.ie\/","name":"Mn\u00e1 100","description":"Highlighting the role of women during this Decade of Centenaries.","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.mna100.ie\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"ga-IE"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/centenary-moments\/3102","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/centenary-moments"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/types\/centenary-moments"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3102"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/centenary-moments\/3102\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3120,"href":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/centenary-moments\/3102\/revisions\/3120"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2974"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3102"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mna100.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3102"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}